Quản lý rủi ro của dự án đầu tư xây dựng công trình

Đầu tư dự án

Nhận dạng và phân tích các loại rủi ro

Khái niệm về rủi ro

Rủi ro là những điều kiện hoặc sự kiện không chắc chắn mà nếu nó xả\ ra thì nó sẽ có tác động xấu đến mục tiêu của dự án. Rủi ro là các biến cố không chãc chắn có xảy ra hay không, sự không chắc chắn này phát sinh từ nhận thức của dự án về tương lai, dựa trên ước lượng, giả định hoặc một ít sự kiện về nguồn lực, thời gian và yêu cầu.

Rủi ro thường tạo ra các tác động xấu đến các dự án, nhưng dự án cần phái xem xét và tận dụng các tác động tích cực hoặc các cơ hội phát sinh từ các rủi ro (không thể tránh khỏi tất cả các rủi ro) để giúp cho dự án đạt được mục tiêu nhanh hơn và ít tốn kém hơn. Đối với các rủi ro có tác động xấu đến dự án, hoạt động phòng ngừa cần được ưu tiên hơn hoạt động khắc phục rủi ro.

8.2.1.2.     Nhận dạng rủi ro

Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định liên tục và có hệ thống các rủi ro của một dự án (hoặc một doanh nghiệp). Các hoạt động nhận dạng rủi ro nhằm thu thập các thông tin đầy đủ về nguồn rủi ro, các yếu tố hiểm hoạ và nguy cơ rủi ro để từ đó đưa ra một danh sách các rủi ro mà dự án (hoặc doanh nghiệp) phải chịu. Danh sách này càng hệ thống bao nhiêu, càng có hiệu quả hạn chế rủi ro bấy nhiêu.

Nhận dạng rủi ro bao gồm việc xác định loại rủi ro nào ảnh hưởng quá mức cho phép tới kết quả dự định của hành động hay sự việc được xem xét, đồng thời mô tả tính chất của mỗi rủi ro đó để đưa ra một danh sách rủi ro mà dự án phải chịu.

Các dấu hiệu rủi ro, đôi khi được gọi là ngòi nổ, thường là dấu hiệu gián tiếp của các rủi ro thực. Trong lĩnh vực quản lý dự án, một sự bất trắc cao thường được xem là nguồn gốc phát sinh của rủi ro, đó là sự bất trắc vể tiến độ, về chi phí, về công nghệ. Rủi ro có mặt trong hầu hết các dự án, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển. Các dấu hiệu rủi ro chính gồm:

–  Những thay đổi mang tính ngẫu nhiên của kết quả hoạt động của các bộ phận hoặc các hệ thống con;

–   Dữ liệu không chính xác hoặc không đầy đủ và thiếu khả năng dự báo mức độ thoả mãn do chưa trải qua kinh nghiệm tương tự.

Phân loại rủi ro

(1) Theo bản chất có:

a) Các rủi ro tự nhiên: Trong dự án đầu tư các rủi ro tự nhiên thường liên quan đến việc lựa chọn địa điểm xây dựng công trình, địa điểm cung cấp cũng như tiêu thụ sản phẩm của dự án. Các nhân tố về địa chất công trình, khí tượng thủy văn là phổ biến. Các rủi ro tự nhiên đối với dự án đầu tư xây dựng công trình xảy ra ở ba giai đoạn của quá trình đầu tư:

–   Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: các rủi ro thể hiện ở chỗ các số liệu điều tra, thăm dò, dự báo đối với dự án không chính xác;

–   Giai đoạn thực hiện đầu tư: các rủi ro tự nhiên có thể làm hư hỏng công trình, gián đoạn quá trình tổ chức xây dựng;

–   Giai đoạn kết thúc, dưa công trình vào sản xuất, sử dụng: các rủi ro tự nhiên có thể làm hư hỏng công trình, thiết bị máy móc, đổ vỡ công trình đã xây dựng xong, làm gián đoạn các khâu cung cấp, vận hành và tiêu thụ sản phẩm, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm…

b)    Các rủi ro về công nghệ và tổ chức

–   Giai đoạn chuẩn bị dầu tư: các rủi ro này thể hiện ớ việc chọn sai phương án công nghệ và tố chức khi xây dựng công trình;

–   Giai đoạn thực hiện đấu tư: các rủi ro này thể hiện như hỏng hóc máy móc xây dựng do độ bền và độ tin cậy của máy móc không đảm bảo, do sử dụng máy móc và công nghệ thiếu an toàn, do phương án tổ chức xây dựng không hợp lý…;

–  Giai đoạn kết thúc, dưa công trình vào sản xuất, sử dụng: đó là các sự cố do công nghệ và các thiết bị máy móc cùa công trình thiếu độ vững chắc, an toàn cần thiết; do sai lầm của phương án tổ chức cung cấp, vận hành và tiêu thụ.

c)   Các rủi ro về tài chính, kinh tế ỏ cấp vĩ mô và vi mô: Các rủi ro về tài chính, kinh tế ở cấp vi mô thường liên quan đến các rủi ro trong quan hệ cung cầu – giá cả của thị trường cũng như các rủi ro vể tài chính do doanh nghiệp xây dựng gây nên.

Các rủi ro về tài chính, kinh tế ở cấp vĩ mô có liên quan đến sự thay đổi đường lối và chính sách của nhà nước về phía bất lợi cho dự án (như chính sách thuế, tín dụng, giá cả, xuất nhập khẩu…)

d)   Các rủi ro về thông tin: Các rủi ro về thông tin thế hiện ớ tính không đầy đủ, không chính xác của các thông tin, cũng như trình độ của con người đối với việc xử lý các thông tin này…

e)    Các rủi ro về chính trị xã hội: Các rủi ro về chính trị có liên quan đến các biến động về chính trị (thay đổi thể chế chính trị, đảo chính, chiến tranh…) có tác động tiêu cực đến dự án đầu tư. Các rụi ro về xã hội là các sự cố bất lợi cho dự án có liên quan đến mức thu nhập và mức tiêu thụ của dân chúng, dịch bệnh, đói nghèo, khan hiếm lao động, an ninh xã hội không đảm bảo…

(2) Theo tính chất chủ quan và khách quan

–   Các rủi ro khách quan thuần tuý mà con người khó lường trước được. Các rủi ro này thường liên quan đến thiên tai, các sự cố về công nghệ và máy móc làm thiệt hại về vật chất. Để khắc phục rủi ro này người ta thường mua bảo hiểm;

–  Các rủi ro chủ quan có liên quan đến trình độ của người quyết định đầu tư. Rủi ro loại này luôn đứng giữa cơ hội kiếm lời và nguy cơ tổn thất. Để khắc phục rủi ro này thường phải dùng biện pháp rào cản và dự phòng.

Ngoài ra:

–    Theo nơi phát sinh có rủi ro nội bộ dự án gây ra và rủi ro bên ngoài dự án;

–    Theo tính hệ thống có rủi ro có tính chất hệ thống và rủi ro không có tính chất hệ thống;

–   Theo phạm vi tương tác có rủi ro thuần tuý, rủi ro suy tính, rủi ro bộ phận và rủi ro số đông;

–  Theo môi trường tương tác có rủi ro do hiện tượng ngẫu nhiên, do môi trường vật chất, do môi trường phi vật chất, rủi ro chung và rủi ro cụ thể.

–  Theo mức độ khống chế có rủi ro có thể lường trước được và rủi ro không lường trước được;

–  Theo giai đoạn đầu tư có rủi ro nảy sinh ớ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, giai đoạn thực hiện đầu tư và giai đoạn kết thúc đầu tư, đưa công trình vào sản xuất và sứ dụng.